PNT-data zijn onmisbaar voor allerlei belangrijke, kritieke processen. Denk aan energievoorziening, digitale infrastructuur en telecom. Maar PNT kan relatief makkelijk worden verstoord of gemanipuleerd. Daarom is het belangrijk om de risico’s voor jouw organisatie te onderzoeken.
PNT staat voor Plaats, Navigatie en Tijd. Plaats bepaalt waar iets of iemand zich bevindt. Navigatie bepaalt richting en snelheid waarheen iets zich verplaatst. Tijd levert een zeer nauwkeurige tijdsbepaling. Nauwkeurige tijd wordt gebruikt voor onder meer telecom, energievoorziening, financiële systemen, logistiek, transport en digitale infrastructuur.
Drie soorten risico’s voor PNT-data
PNT wordt meestal (in)direct geleverd via satellietnavigatie systemen (GNSS), zoals Galileo en GPS. Deze signalen kunnen relatief eenvoudig worden verstoord of gemanipuleerd. Er zijn drie soorten risico’s voor PNT:
- Uitval. PNT is geheel of gedeeltelijk niet beschikbaar, bijvoorbeeld door een storing of ruimteweer.
- Verstoring. Betrouwbare ontvangst of verwerking wordt bemoeilijkt of onmogelijk, bijvoorbeeld door interferentie of jamming.
- Manipulatie. Een systeem ontvangt geloofwaardige, maar onjuiste PNT-informatie, bijvoorbeeld door spoofing. Dit is extra risicovol als niet wordt herkend dat de informatie onjuist is.
Deze risico’s zijn niet theoretisch. Verstoring en manipulatie van satellietsignalen komt in de praktijk voor, ook in Nederland. Statelijke activiteiten rond westerse satellieten vergroten dit risico.
Kijk verder dan je eigen systeem om je kwetsbaarheid te bepalen
Hoe kwetsbaar je bent voor problemen met PNT hangt af van drie factoren. Je afhankelijkheid, of je een probleem tijdig kunt herkennen en of je kunt terugvallen op een betrouwbaar alternatief.
De afhankelijkheid kan verborgen zitten in apparatuur, software, netwerkdiensten of leveranciers. Kijk daarom ook naar de keten. Upstream naar systemen, infrastructuren en leveranciers waarvan je eigen vitale proces afhankelijk is. En downstream naar organisaties en vitale processen die afhankelijk zijn van het functioneren van jouw organisatie. Een PNT-probleem kan zich hierdoor namelijk verspreiden of versterken en cascade-effecten tussen sectoren veroorzaken.
Vragen om jouw PNT risico’s te inventariseren
De centrale vraag bij het inventariseren van de risico’s is: welke kritieke processen zijn afhankelijk van betrouwbare positie, navigatie of tijd? Het antwoord op deze vraag vind je door de volgende deelvragen te beantwoorden:
- Identificeer afhankelijkheid. Welke kritieke processen zijn afhankelijk van positie, navigatie en/of nauwkeurige tijd? Waar komt deze PNT-informatie vandaan en welke directe of verborgen afhankelijkheden bestaan via apparatuur, ICT, telecom, energie, diensten en leveranciers?
- Dreiging en impact. Wat gebeurt er met deze processen bij uitval, verstoring of manipulatie van PNT? Wat zijn de gevolgen voor de continuïteit, veiligheid en betrouwbaarheid van het proces?
- Detectie. Kan tijdig worden herkend dat PNT niet beschikbaar, verstoord of gemanipuleerd is? Kan daarbij onderscheid worden gemaakt tussen betrouwbare en onbetrouwbare PNT-informatie?
- Continuïteit en herstel. Hoe lang kan het kritieke proces zonder betrouwbare PNT functioneren? Welke onafhankelijke alternatieven of terugvalvoorzieningen zijn beschikbaar, functioneert het schakelen naar die alternatieven en hoe wordt het normale functioneren hersteld?
- Ketenafhankelijkheid. Welke upstream afhankelijkheden kunnen ertoe leiden dat een PNT-probleem elders het eigen proces raakt? Welke downstream organisaties en processen worden geraakt wanneer het eigen proces wordt verstoord? Welke cascade-effecten kunnen hierdoor binnen of tussen vitale sectoren ontstaan?
- Toetsing en actualisatie. Worden de geïdentificeerde PNT-scenario’s, ketenafhankelijkheden en terugvalvoorzieningen periodiek getest en geoefend? Wordt de risico-inventarisatie aangepast wanneer processen, afhankelijkheden of dreigingen veranderen?
